Nhật Bản trong ấn tượng của phần nhiều những người chưa đến là những mùa hoa anh đào đẹp nức lòng, những kiểu chào thể hiện sự lễ phép đến kỳ lạ, những đứa trẻ được giáo dục để tự lực từ khi còn bé xíu và những bữa cơm thật đẹp gây thèm thuồng của những bà mẹ Nhật cho con ăn dặm… Và tôi đi Nhật cũng mang theo những ấn tượng đó cùng niềm háo hức, tò mò về một hệ thống giáo dục ưu việt như đã được đọc.

Mầm Non Nhật Bản

Hệ thống các trường mầm non của công ty ShoPro tại Nhật Bản đã đón tôi bằng những bài hát sinh hoạt sáng O-hai-o, bằng những bữa cơm đầm ấm ngồi ăn cùng với trẻ, bằng những giờ được đi dạo ngoài trời cùng các em để hưởng cái nắng ấm quý giá, bằng những giờ sinh hoạt nhẹ nhàng và thú vị.

Thật là một cảm giác khác lạ. Vì chưa bao giờ tôi được ăn cùng với các bé mầm non tại trường mầm non, cũng chưa bao giờ được trải nghiệm một giờ đi dạo hân hoan cùng các bé. Và còn nhiều cái khác nữa dù tôi đã từng được thực hiện nhưng lần này lại cảm nhận một tinh thần khác. 
Có thể sẽ chẳng mới mẻ gì khi nói về sự tự lực của trẻ em trong các trường mầm non thuộc hệ thống ShoPro vì nó đã trở thành Triết lý giáo dục của họ “nuôi dạy trẻ có tấm lòng ấm áp, tự lực và hợp tác”. Thế nhưng vẫn muốn nói rất nhiều về điều này.

Trong trường mầm non của ShoPro tại Nhật, các bé được phát huy tối đa khả năng tự lực. Tự ăn được bắt đầu từ khi dưới một tuổi, lên đến một tuổi trẻ gần như thực hiện việc ăn uống hoàn toàn độc lập. Chỉ trong các trường hợp bệnh ốm mới cần đến sự hỗ trợ của cô. Còn các bé năm tuổi thì hoàn toàn tuyệt vời không chỉ ở việc ăn mà là việc sắp xếp bữa ăn và dọn dẹp sau ăn. Các bé nhìn chúng tôi như một điều lạ khi mà có người có ý định bỏ mứa và thế là các cô được thêm một bài học.

Vậy làm thế nào để trường mầm non có thể truyền cho trẻ tinh thần tự lực đó? Môi trường trường mầm non phải được thiết kế để trẻ có thể tự lực được bằng các chỉ dẫn không lời: nhà vệ sinh có kẻ ô để dép, khu rửa tay hay thay giày dép đều có vạch màu ranh giới; ô để khăn cho từng trẻ… Và điều quan trọng nhất khi thiết kế môi trường là sự an toàn. Môi trường an toàn giúp cho trẻ tự tin vận động, giáo viên cho trẻ cơ hội làm việc mà không sợ nguy hiểm chờ chực. Tinh tế trong từng cánh cửa, góc tủ hay từng bậc cầu thang.

Các giáo viên thực hiện việc giáo dục tự lực có hệ thống cho trẻ. Theo từng tuổi, theo giai đoạn sẽ nâng dần kỹ năng của trẻ để trẻ làm nhiều hơn và phần hỗ trợ được giảm dần như thế nào chính là điểm mấu chốt trong việc giáo dục sự tự lực. Với trẻ 1 tuổi, cô mặc bỉm và đặt quần dài thẳng ra sàn cho trẻ tự mặc. Với những loại quần khó mặc cô sẽ hỗ trợ kéo khi bị vướng. Lên hai tuổi trẻ tự lấy quần và tự mặc, cô chỉ nhắc bằng lời…

Tinh thần tự lực đó thấm nhuần trong các giờ chơi mà học, giờ sinh hoạt. Và trẻ hiểu để làm điều đó với sự vui vẻ. Ăn vui và tự giác vì hiểu được món mình ăn là gì, từ đâu ra, ai làm, có ý nghĩa như thế nào, đẹp ra sao. Và vô vàn các chi tiết nhỏ mà hữu ích khác đã khuyến khích được tinh thần tự lực của trẻ.

…Còn tiếp….

Xem thêm