Mô hình tổ chức trường mầm non với triết lý “Giáo dục trẻ có tấm lòng ấm áp” ở Nhật Bản

Việc đưa ra triết lý giáo dục đúng đắn là rất quan trọng, mỗi thời kỳ, giai đoạn hay lứa tuổi đều có những nét đặc trưng riêng. Tuổi mầm non là giai đoạn đầu đời, giai đoạn nền tảng của sự hình thành và phát triển nhân cách. Con người có nhân cách tốt sẽ luôn có ý thức cống hiến cho cộng đồng, cho xã hội và cho nhân loại.

Giáo dục Nhật Bản ngay từ trước 1945 vận hành theo triết lý “mỗi người học sẽ trở thành một cá nhân hoàn thiện đạo đức”. Với lịch sử xây dựng nền giáo dục bám sát triết lý giáo dục “con người có đạo đức”, giáo dục Nhật Bản hiện nay đang có vị thế tốp đầu thế giới về con người có tính kỷ luật, tinh thần tự lập và ý thức trách nhiệm cao. Từ triết lý “đạo đức”, môi trường giáo dục công bằng qua nhiều thế hệ tạo ra một nước Nhật minh bạch, với tỉ lệ tiêu cực và tham nhũng rất thấp (theo số liệu mới nhất, Nhật Bản đứng thứ 17/178 nước trên thế giới về minh bạch). Như vậy, có triết lý giáo dục đúng đắn cộng với xây dựng một con đường đi phù hợp đã tạo ra những con người có ích cho xã hội. Nhiều con người có ích, biết cộng hưởng với nhau sẽ tạo nên một nền văn hóa tiến bộ, một đất nước văn minh, phát triển.
jyouganji-hoikuen-2010-02-18t12-21-47-2 (1)
Việc đưa ra triết lý giáo dục đúng đắn là rất quan trọng, mỗi thời kỳ, giai đoạn hay lứa tuổi đều có những nét đặc trưng riêng. Tuổi mầm non là giai đoạn đầu đời, giai đoạn nền tảng của sự hình thành và phát triển nhân cách. Con người có nhân cách tốt sẽ luôn có ý thức cống hiến cho cộng đồng, cho xã hội và cho nhân loại. Với quan điểm đó, giáo dục mầm non Nhật Bản đã xác định triết lý: “Giáo dục trẻ có nhân cách tốt”. Trên cơ sở như vậy, mỗi trường mầm non hay nhà trẻ lại xây dựng những triết lý giáo dục của nhà trường riêng cho mình.
 
Mô hình hệ thống trường mầm non Shogakukan-Shueisha Productions (ShoPro)
 

Shogakukan-Shueisha Productions là một công ty với 40 năm hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và giải trí, hiện nay đang điều hành 56 nhà trẻ (trường mầm non) trên đất nước Nhật Bản với triết lý “Nuôi dạy trẻ có tấm lòng ấm áp” và phương châm “Trẻ vui học” dựa trên nền tảng trẻ chơi, trẻ sinh hoạt để trẻ học, qua đó phát triển cá tính và sự chủ động , sáng tạo của cá nhân.

Nếu có dịp đến thăm hệ thống trường Mầm non thuộc Shogakukan-Shueisha Productions (ShoPro), bạn sẽ ngạc nhiên vì bước chân vào nhà trẻ nào cũng cảm nhận một bầu không khí ấm áp. Điều đó đến từ cách trang trí không lòe loẹt, quá nhiều màu sắc mà đơn giản như ở gia đình vậy. Mỗi nhà trẻ tuy cùng một hệ thống nhưng lại có một phong cách khác nhau. Có nhà trẻ thì mang phong cách hiện đại của đô thành với tòa nhà cao tầng và sân chơi nhân tạo hiện đại (Nhà trẻ Kachidoki, quận Chuo, Tokyo). Có nhà trẻ thiết kế theo phong cách làng biển xanh mát (Nhà trẻ Shintoyosu, quận Koto, Tokyo).Có nhà trẻ thiết kế theo phong cách làng quê mộc mạc, dân dã (Nhà trẻ Muashishinzo, tỉnh Kanagawa).

Một trong những đặc điểm chung của các trường là thiết kế rất an toàn và gần gũi với thiên nhiên. Các lớp học nhỏ gọn, ấm áp và có hệ thống phòng chức năng riêng: phòng Chơi-Học trung tâm, phòng Vận động-Âm nhạc, Thư viện, Khu vực sinh hoạt chung. Nhà vệ sinh được thiết kế linh hoạt, có khi là từng ngăn cho bé trai/gái, có khi cả trường chỉ có một khu vệ sinh chính giữa  tiện cho sinh hoạt của các lớp học xung quanh và đảm bảo vệ sinh. Đặc biệt, bếp ăn được thiết kế rất thuận tiện với những ô cửa kính cho trẻ quan sát xem mình được ăn gì trong ngày hôm đó, tìm hiểu xem món ăn đó được chế biến thế nào. Điều này làm tăng nhu cầu và hiểu biết về ăn uống, dinh dưỡng của trẻ.

Trong khung cảnh ấm áp vang lên tiếng đàn tiếng hát của cô trò hòa quyện vào nhau. Bài hát “Chào buổi sáng” với những lời nhắn chào hỏi, nhắn gửi yêu thương kèm cử chỉ điệu bộ ân cần ấm áp trao cho nhau, khởi đầu một ngày mới thật vui tươi đầy hứa hẹn. Quan sát cách chơi của trẻ sẽ thấy trẻ rất vui vẻ nhưng trẻ chơi trong sự yên lặng, ngay cả tiếng cô giáo hầu như cũng rất ít khi nghe thấy. Cô và trẻ cứ như thì thầm với nhau, nhẹ nhàng nhưng rất biểu cảm, thỉnh thoảng lại nghe vài đứa trẻ đâu đó rúc rích cười với ánh mắt sáng lên – có lẽ trẻ vừa khám phá một thú vui hay một điều bí mật nào đó, rồi thì chụm nhau lại thành 4, thành 5 bàn tán một điều gì đó rồi nhìn nhau cười vui sướng… Ngay cả khi trẻ đùa vui, chạy nhảy vận động ngoài sân cũng không bắt gặp cảnh la hét, om xòm. Cô giáo lúc nào cũng có vẻ mặt rất thoải mái, linh hoạt trong quan sát, nhẹ nhàng trong giao tiếp, nghiêm khắc và bình tĩnh khi trẻ có những hành động chưa phù hợp. Trong sinh hoạt, vui chơi, học tập hay mâu thuẫn, trẻ thường tự giải quyết các vấn đề của mình, giáo viên rất ít phải can thiệp và cũng không thấy trẻ “thưa kiện”…. Thật là Ấm áp – Yêu thương!

Với triết lý giáo dục của hệ thống trường Shopro: “Nuôi dạy trẻ có tấm lòng ấm áp”, nên đến đâu cũng cảm nhận được sự ấm áp chứ không phải chỉ là những câu khẩu hiệu, lời nhắn gửi được treo hay dán ở đâu đó. Để có được không khí đó, hẳn không phải chỉ dừng lại ở những bài học giáo điều, những lời dặn dò nhau phải biết yêu thương, phải biết “ăn nhẹ, nói khẽ”, phải biết nhường nhịn, không được tranh giành của nhau,… mà triết lý giáo dục ấy nằm chính trong từng phong cách làm gương của những người lớn trong nhà trường tạo ra.

Có thể thấy, nội dung các trò chơi của trẻ rất đơn giản, gần gũi và có sự liên kết, liên tục với các hoạt động hay sinh hoạt trong ngày hoặc với những ngày khác. Ví dụ trò chơi “Làm Sushi”: trẻ được trò chuyện trước đó về những món Sushi ngon; vận động làm các con cá bơi, vẽ và thủ công tạo các con cá, miếng thịt lươn, làm con tôm…; xem sách tranh hoặc từ điển có các vật liệu để làm Sushi…Thông qua sự liên tục và tính tích hợp của trò chơi, “Trí tuệ” – “Tâm hồn” – “Thân thể” của trẻ sẽ nhận được những kích thích cân bằng tốt và trẻ được trải nghiệm một cách toàn diện và đa dạng. Đặc biệt, trong cách hướng dẫn trò chơi, giáo viên đều thể hiện sự tôn trọng, khuyến khích và phát huy khả năng cá nhân của trẻ. Giáo viên ghi nhận tất cả các câu trả lời của trẻ và không phát xét, bình phẩm đúng hay sai, tốt hay xấu. Cô nói với trẻ: ý kiến của bạn nào cũng có lý do, các bạn có thể giải thích cho nhau nghe những lý do đó. Cô luôn khen ngợi và khích lệ trẻ “cố gắng thêm sẽ làm được” hoặc đặt câu hỏi giúp trẻ suy nghĩ: “Tại sao lại như vậy?”, “Nếu làm như thế này thì sao nhỉ ?”… Điều đó giúp trẻ không ngừng phấn đấu, tìm kiếm, sáng tạo và quan trọng là cảm giác được tôn trọng để trẻ hợp tác, chia sẻ với nhau, không hơn thua nhau và luôn biết yêu thương giúp đỡ nhau.

Với phương pháp giáo dục “Học từ chơi” và nguyên lý 3K (Khen ngợi, Khuyến khích và Khuếch trương), giáo viên luôn công nhận những hành động, sự cố gắng của trẻ hơn là những điều trẻ đã làm được. Điều đó đã làm cho đứa trẻ cảm thấy tích cực hơn, vui thích hơn trong các hoạt động, thông qua đó trẻ học được nhiều điều hay một cách tự nhiên, thú vị. Chính sự vui thích và thú vị sẽ kích thích phát triển những khả năng vốn có của trẻ.

Môi trường mà các trường mầm non của Shopro tạo ra không chỉ là môi trường về vật chất, gần gũi với thiên nhiên, với cuộc sống thực của trẻ ở ngay chính nơi trẻ sinh sống mà còn là môi trường giàu tương tác giữa trẻ em với trẻ em, giữa trẻ em với các cô giáo và mọi người trong trường, giữa trẻ em với thiên nhiên. Tất cả điều đó đã tạo nên những đứa trẻ có tình yêu thương ấm áp với thiên nhiên, với con người, với vật thể; là những đứa trẻ luôn tự lập, tích cực trong công việc, trong tư duy và có tinh thần hợp tác cao. Cốt lõi của triết lý đó là “lấy trẻ làm trung tâm” của các hoạt động giàu tính trải nghiệm, chia sẻ, trách nhiệm.

Hiện nay, ở Việt Nam có rất nhiều trường đưa ra các triết lý giáo dục hay các giá trị cốt lõi… nhưng chúng ta vẫn còn lúng túng trong việc xây dựng một mô hình, chiến lược hành động tuân theo triết lý giáo dục hay đạt được các giá trị cốt lõi đó. Việc xác định một triết lý giáo dục và xây dựng một mô hình giáo dục mà ở đó các nguyên tắc giáo dục, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục, các hình thức hoạt động phải được hòa quyện với nhau và luôn hướng tới triết lý giáo dục ban đầu; là một quá trình tư duy và hành động nghiêm túc không ngừng và là những hành động có trách nhiệm với chính sản phẩm giáo dục của mình.

 “Trẻ mầm non cần môi trường yêu thương để phát triển toàn diện, phát triển nhân cách”

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

  • Bài giới thiệu về hệ thống trường mầm non của Shogakukan-Shueisha Productions – Tokyo, Nhật Bản.
  • Bài viết triết lý giáo dục Nhật Bản, của ThS. Nguyễn Quốc Vương, giảng viên khoa lịch sử trường ĐHSP Hà Nội (NCS ngành giáo dục lịch sử, ĐH Kanazawa-Nhật Bản)
  • Early Childhood Education Handbook. Editor: Research Center for Child and Adolescent Development and Education  Ochanomizu University, Editor in chief: Takashi MUTO. Prited in Japan by Yochimi Kohsan Co.,Ltd, 2004.

 

Trần Phương Dung
Trường Mầm non Ước mơ, Q.7, TP.Hồ Chí Minh
Nguồn : http://spmamnon.edu.vn/ho-tro-thuc-hien-chuong-trinh/mo-hinh-to-chuc-truong-mam-non-voi-triet-ly-giao-duc-tre-co-tam-long-am-ap-o-nhat-ban-1581.html

Xem thêm